C Dosya İşlemleri: Stream’lerle Kalıcı Veri Okuma ve Yazma

Bir C programı çalışırken değişkenler çoğunlukla RAM’de yaşar ve program sonlandığında sahneden sessizce çekilir. Oysa kullanıcı kayıtları, ayarlar veya ölçüm sonuçları gibi verilerin yeniden kullanılabilmesi için diske yazılması gerekir. C’nin File I/O araçları, geçici bellek ile kalıcı depolama arasında bir köprü kurar.

``

Stream mantığı nedir?

C, dosya ve aygıtlarla iletişimi stream, yani veri akışı soyutlaması üzerinden gerçekleştirir. Program açısından stream, sırayla okunabilen veya yazılabilen karakter ve bayt dizisidir. Bunun arkasında SSD, terminal ya da başka bir aygıt bulunabilir; temel işlemler büyük ölçüde aynı kalır.

<stdio.h> kütüphanesindeki FILE yapısı bir stream’i temsil eder. Bu yapı dosyanın konumu, erişim modu, tampon bilgisi ve hata durumu gibi ayrıntıları yönetir. Genellikle yapının iç alanlarına doğrudan dokunulmaz; onun yerine fopen, fclose, fprintf ve fread gibi fonksiyonlar kullanılır.

Bir dosyanın toplam boyutu kabaca

ile düşünülebilir. Burada $n$ kayıt sayısını, $b$ ise her kaydın bayt cinsinden ortalama boyutunu gösterir. Metin dosyalarında karakter kodlaması ve ayraçlar nedeniyle gerçek boyut değişebilir.

C programları açıldığında üç standart stream hazırdır:

Dosya açma modları

Dosya işlemi, fopen ile bir stream açarak başlar. Fonksiyon başarısız olursa NULL döndürür; bu kontrolü atlamak, programı hata festivaline dönüştürebilir.

İkili dosyalarda moda b eklenebilir: rb, wb veya ab gibi.

Metin dosyasına yazma ve okuma

Aşağıdaki örnek, bir puanı dosyaya yazar ve ardından geri okur:

#include <stdio.h>

int main(void) {
    FILE *dosya = fopen("puan.txt", "w");

    if (dosya == NULL) {
        perror("Dosya acilamadi");
        return 1;
    }

    fprintf(dosya, "%s %d\n", "Ada", 95);
    fclose(dosya);

    dosya = fopen("puan.txt", "r");
    if (dosya == NULL) {
        perror("Dosya okunamadi");
        return 1;
    }

    char isim[32];
    int puan;

    if (fscanf(dosya, "%31s %d", isim, &puan) == 2) {
        printf("Ogrenci: %s, puan: %d\n", isim, puan);
    }

    fclose(dosya);
    return 0;
}

fprintf, biçimlendirilmiş veriyi stream’e gönderir. fscanf ise veriyi belirtilen formata göre ayrıştırır. %31s sınırı, 32 elemanlı dizide taşmayı önlemek için en fazla 31 karakter okur. Her açılan dosyanın fclose ile kapatılması tamponlanmış verilerin diske aktarılmasını ve sistem kaynaklarının serbest bırakılmasını sağlar.

Metin mi, ikili dosya mı?

İkili yazmada temel denklem aktarılan bayt miktarı için $B = adet \times sizeof(tür)$ biçimindedir. Örneğin fwrite(dizi, sizeof(int), 10, dosya) on tamsayıyı yazar.

Son olarak feof akış sonunu, ferror ise okuma veya yazma hatasını denetler. Sağlam bir File I/O kodu yalnızca mutlu senaryoyu değil; eksik dosyayı, bozuk veriyi ve başarısız yazmayı da hesaba katar. Böylece veriler program kapandığında buharlaşmak yerine diskte güvenle yaşamaya devam eder.