C# Temsilciler ve Olaylar: Metotları Konuşturan Mekanizma

Bir düğmeye tıklandığında hangi metodun çalışacağını, indirme tamamlanınca kime haber verileceğini veya hesaplama sonucunun hangi kuralla işleneceğini önceden sabitlemek istemeyiz. C# bu esnekliği temsilciler (delegates) ile sağlar; olaylar (events) ise temsilcileri güvenli bir bildirim mekanizmasına dönüştürür.

``

Temsilci nedir?

Temsilci, belirli bir metot imzasını temsil eden tür güvenli bir nesnedir. C ve C++ dünyasındaki fonksiyon işaretçilerine benzer; ancak hangi dönüş tipini ve parametreleri kabul ettiğini bilir, nesne metotlarıyla çalışabilir ve çalışma zamanında denetlenir.

Bir temsilciyi matematiksel olarak şu dönüşümle düşünebiliriz:

Burada $X$ metodun parametrelerini, $Y$ ise dönüş değerini temsil eder. Örneğin iki int alıp bir int döndüren temsilci yalnızca aynı imzaya sahip metotları gösterebilir.

public delegate int Islem(int x, int y);

static int Topla(int x, int y)
{
    return x + y;
}

Islem hesapla = Topla;
Console.WriteLine(hesapla(4, 6)); // 10

hesapla, Topla metodunu saklayan ve çağırabilen bir nesnedir. Böylece davranış, veri gibi başka metotlara aktarılabilir.

Hazır temsilciler: Action, Func ve Predicate

Her kullanım için yeni bir temsilci türü tanımlamak gerekmez. .NET üç kullanışlı aile sunar:

• Action<T> değer döndürmeyen metotları temsil eder.
• Func<T, TResult> son türü sonuç olmak üzere değer döndüren metotları temsil eder.
• Predicate<T> bir koşulu sınar ve bool döndürür.

Action<string> yazdir = mesaj => Console.WriteLine(mesaj);
Func<int, int, int> carp = (a, b) => a * b;
Predicate<int> ciftMi = sayi => sayi % 2 == 0;

yazdir($"Çarpım: {carp(3, 5)}");
Console.WriteLine(ciftMi(8)); // True

Lambda ifadeleri kısa metotları temsilcilere bağlamayı kolaylaştırır. ciftMi için kullanılan koşul matematiksel olarak $n \bmod 2 = 0$ biçimindedir.

Multicast temsilciler

Bir temsilciye += ile birden fazla metot eklenebilir. Çağrı yapıldığında metotlar eklenme sırasıyla yürütülür. -= ise aboneliği kaldırır.

Action bildirim = () => Console.WriteLine("Ekrana yazıldı");
bildirim += () => Console.WriteLine("Günlüğe kaydedildi");

bildirim(); // İki metot da çalışır

Değer döndüren multicast temsilcilerde çağrı sonucu, son metodun dönüş değeridir. Bu nedenle bildirim senaryolarında çoğunlukla void tercih edilir.

Event neden gerekli?

Temsilci herkese açık bırakılırsa dışarıdaki kod onu çağırabilir veya içindeki aboneleri silebilir. event anahtar sözcüğü bu yetkiyi sınırlar: Dış kod yalnızca += ve -= kullanabilir; olayı yalnızca onu tanımlayan sınıf tetikleyebilir.

public class Indirici
{
    public event EventHandler<string>? Tamamlandi;

    public void Indir()
    {
        Console.WriteLine("Dosya indiriliyor...");
        Tamamlandi?.Invoke(this, "rapor.pdf");
    }
}

var indirici = new Indirici();
indirici.Tamamlandi += (gonderen, dosya) =>
    Console.WriteLine($"Hazır: {dosya}");

indirici.Indir();

Burada Indirici yayıncı, lambda ise abone konumundadır. ?.Invoke ifadesi abone yoksa hata oluşmasını engeller.

Grafik arayüzlerde Click, MouseMove ve TextChanged gibi olayların temelinde tam olarak bu yayıncı-abone modeli bulunur. Temsilci “hangi davranış çalışacak?” sorusunu, olay ise “bir şey olduğunda kimlere haber verilecek?” sorusunu çözer. Abonelik artık gerekmiyorsa -= ile kaldırmak, gereksiz nesne referanslarını ve olası bellek sorunlarını önlemek açısından önemlidir.